Dlaczego wygodne życie robi z nas słabszych ludzi? Lekcja od Ernesta  Shackletona

Najpierw usłyszeli trzask.

Potem drugi. Głębszy, cięższy, jakby lód zaciskał zęby na drewnianym kadłubie. Endurance, statek Ernesta Shackletona, nie miał już dokąd uciec. Antarktyczny lód ściskał go z każdej strony.

Był rok 1915. Wyprawa, która miała przejść do historii jako wielkie zdobywanie Antarktydy, nagle stała się walką o przetrwanie.

Dwudziestu ośmiu mężczyzn zostało na końcu świata bez radia, bez ratunku, bez pewności, czy ktokolwiek jeszcze ich zobaczy. Spali na dryfującej krze. Jedli tyle, ile dało się wydzielić. Każdego dnia sprawdzali, czy lód pod nimi jeszcze wytrzyma.

Shackleton ruszył po ratunek. Wraz z pięcioma ludźmi wsiadł do jednej z szalup i przepłynął około 1300 kilometrów przez otwarte, lodowate wody do Georgii Południowej. A to wcale nie był koniec. Żeby dotrzeć do bazy wielorybników, musiał jeszcze przejść pieszo przez góry.

Dopiero stamtąd zaczął organizować powrót po 22 ludzi, którzy zostali na Elephant Island. Udało się dopiero za czwartym razem. Cztery próby, zanim zobaczyli statek ratunkowy. Cztery razy trzeba było wracać do nadziei, choć rozsądek podpowiadał, że to już może być za późno.

A teraz wyobraź sobie poranek w zwykłej łazience.

Odkręcasz prysznic. Przez kilka sekund leci letnia woda, potem coraz zimniejsza, lodowata. Ciało się spina. W głowie pojawia się oburzone: „No nie, jeszcze to”.

Michael Easter w książce The Comfort Crisis opisuje zjawisko, które nazywa „comfort creep” — pełzającym komfortem. Każda wygoda, kiedy już się pojawi, szybko przestaje być luksusem. Staje się normą.

Gorąca woda w kranie? Oczywistość.

Pełna lodówka? Oczywistość.

Ogrzewanie, miękkie łóżko, jedzenie na dowóz, smartfon podsuwający rozrywkę bez wysiłku? Po prostu życie.

A przecież dla większości ludzi, którzy kiedykolwiek żyli, byłby to standard królewski. Przez tysiące lat człowiek marzł, chodził, dźwigał, znosił głód i zmęczenie. Ciało nie pytało, czy ma ochotę na ruch. Musiało się ruszać. Cywilizacja jest wielką ucieczką od dyskomfortu. I dobrze. Nikt rozsądny nie tęskni za głodem, brudem i zimnem.

Problem w tym, że wyeliminowaliśmy z życia niemal każdy codzienny opór, a potem zdziwiliśmy się, że ciało i psychika tracą hart.

Człowiek nie jest stworzony do nieustannej miękkości.

Mięśnie potrzebują obciążenia. Układ nerwowy potrzebuje doświadczenia, że napięcie można przeżyć. Metabolizm potrzebuje przerw od ciągłego jedzenia. Głowa potrzebuje nudy, wysiłku a nie błyskawicznej rozrywki prosto z Tik Toka. 

Bez tego zaczynamy mięknąć. Coraz szybciej i szybciej.

Najpierw rezygnujemy ze spaceru, bo pogoda nie taka. Potem odpuszczamy wysiłek, bo dzień był ciężki. Wieczorem sięgamy po smartfon, żeby "się odmóżdżyć”. Potem coraz trudniej znieść nudę, ciszę, zmęczenie, czekanie, odmowę.

Mamy wszystko, o czym marzyły poprzednie pokolenia: ciepło, jedzenie, bezpieczeństwo, wygodę. A jednak wielu ludzi jest przemęczonych, zestresowanych, rozregulowanych i samotnych.

Najwyraźniej komfort, który miał nas ocalić, zaczął nas niezauważalnie z początku - osłabiać.

I tu pojawia się paradoks.

Najzdrowsi ludzie współczesnego świata zaczynają dobrowolnie odtwarzać trudności, od których ich pradziadkowie próbowali uciec.

Podnoszą ciężary, choć nikt nie każe im nosić worków. Wchodzą do lodowatej wody, choć w domu mają ciepły prysznic. Robią przerwy od jedzenia, choć lodówka jest pełna.

Dla człowieka sprzed stu lat brzmiałoby to jak szaleństwo.

„Masz ciepły dom i idziesz marznąć? Masz jedzenie i nie jesz? Masz windę i wybierasz schody?”

Tak. Bo dziś trudność, która kiedyś przychodziła sama, trzeba wprowadzać świadomie. Rozsądnie. W małych dawkach. Tak, żeby wzmacniała, a nie niszczyła. Wymyśliliśmy na nowo ascezę. Wymyśliliśmy antykruchość - zdolność do wzmacniania się pod wpływem niewielkich dawek autentycznych trudności.

Asceza jest nam niezbędna. Asceza z wyboru. Jeśli człowiek nigdy sam nie wybiera trudności, zaczyna się jej bać. A kiedy prawdziwy kryzys przychodzi bez zapowiedzi — choroba, strata, konflikt, przeciążenie — uderza mocniej. Właśnie dlatego, że nie nauczyliśmy się z nim radzić.

Shackleton nie wybrał katastrofy. Ale jego ludzie przetrwali, bo byli dziećmi epoki ludzi antykruchych. Po miesiącach na lodzie, po rejsie szalupą James Caird przez około 1300 kilometrów oceanu, po przejściu przez góry Georgii Południowej — wrócili wszyscy.

 Udowodnili, że  człowiek ma w sobie zasoby, których nie trenuje, pozostając w cieple, sytości i miękkim fotelu.

My mamy luksus, którego oni nie mieli. Możemy wybierać małe trudności, zanim życie rzuci nam wielkie. Pisze o tym Nassim Taleb w książce "Antykruchość. Jak żyć w świecie, którego nie rozumiemy", szczegółowo instruuje nas, jak to osiągnąć Anna Lembke w książce "Niewolnicy dopaminy - ćwiczenia".

Wystarczy sięgnąć. Lub sięgnąć do źródeł - pism Ojców Kościoła. Ćwiczeń duchownych św. Ignacego Loyoli chociażby.

Doceń wygodę, ale wybierz ascezę. Dla własnego dobra.