Noblistka na ołtarze. Rusza proces beatyfikacyjny Sigrid Undset

Zapowiedź padła w miejscu szczególnym – na górzystej wyspie Selja, podczas dorocznej pielgrzymki ku czci św. Sunnivy, pierwszej męczennicy Norwegii. To symboliczny pomost między dawną, świętą historią Północy a kobietą, która tę historię ożywiła na kartach swoich powieści, sama stając się świadkiem wiary heroicznej.

Urodzona 20 maja 1882 roku w duńskim Kalundborgu, jako najstarsza z trzech córek norweskiego archeologa i Dunki, wcześnie zetknęłą się z surowymi prawami życia. Gdy miała zaledwie 11 lat, jej ukochany ojciec zmarł po długiej i wyniszczającej chorobie układu nerwowego. Rodzina z pięknej willi musiała przenieść się do ponurej kamienicy w Kristianii (dzisiejszym Oslo), zmagając się z ubóstwem.

Zamiast realizować marzenia o malarstwie, nastoletnia Sigrid z poczucia obowiązku rezygnuje z dalszej edukacji w postępowej szkole prywatnej, by utrzymać matkę i siostry. Przez dziesięć długich lat pracuje jako sekretarka w niemieckiej firmie AEG. Nienawidzi tego zajęcia, nazywając siebie „niewolnicą biurową”.

Jednak zamknięte drzwi kariery naukowej nie powstrzymują jej wewnętrznego ognia. Przyjmując trudną codzienność, Undset zaczyna prowadzić podwójne życie: W dzień: monotonna praca przy biurku, odpisywanie na listy i liczenie rubryk. W nocy: samotne godziny spędzone przy kawie i papierosach na studiowaniu sag, historii oraz pisaniu własnych tekstów.

Jej literacki debiut rodzi się z buntu. Gdy wydawca odrzuca jej pierwszą powieść historyczną, radząc cynicznie: „Niech Pani nie próbuje więcej sił w powieściach historycznych. Nie potrafi Pani tego zrobić”, Sigrid na przekór wszystkim pisze nowoczesny, ostry tekst „Pani Marta Oulie”. Pierwsze zdanie książki: „Zdradziłam męża”, z miejsca wywołuje poruszenie i otwiera jej drzwi do pisarskiej niezależności.

Prawdziwym przełomem staje się dla niej wyjazd do Rzymu, gdzie Undset zanurza się w artystycznym świecie i zakochuje się w malarzu Andersie Svarstadzie. Miłość ta, choć głęboka, niesie ze sobą ogromny ciężar – Svarstad ma już żonę i trójkę dzieci. Po jego rozwodzie biorą ślub, rodzą im się dzieci (w tym niepełnosprawna córeczka Mosse), jednak małżeństwo nie wytrzymuje próby czasu i długich rozłąk. W 1919 roku Undset zabiera dzieci i przenosi się do Lillehammer, do posiadłości Bjerkebæk.

W tym samym czasie w jej sercu zachodzi głęboka ewolucja religijna. Zmęczona powierzchownością protestantyzmu i liberalnymi prądami epoki, zaczyna szukać prawdy obiektywnej. Odnajduje ją w Kościele katolickim.

W 1924 roku oficjalnie przechodzi na katolicyzm. W niemal całkowicie protestanckiej Norwegii wybucha gigantyczny skandal. By wejść do Kościoła, decyduje się na unieważnienie swojego małżeństwa – Svarstad w świetle prawa kanonicznego wciąż był związany z pierwszą żoną. Niedługo później, zafascynowana duchowością św. Tomasza z Akwinu, zostaje świecką dominikanką (tercjarką) i przyjmuje imię siostry Olave.

Cztery lata po konwersji, w 1928 roku, jako 46-latka odbiera Literacką Nagrodę Nobla za monumentalną sagę „Krystyna, córka Lavransa”. Co robi z gigantyczną fortuną? Niemal wszystko oddaje na cele charytatywne: na wsparcie rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami oraz na katolickie szkoły dla ubogich.

Kiedy nad Europą gęstnieją chmury nazizmu, Sigrid Undset nie milczy. Od samego początku ostro krytykuje Hitlera, staje w obronie prześladowanych Żydów i piętnuje antysemityzm, za co niemieckie władze wpisują ją na czarną listę i zakazują wydawania jej książek.

Gdy w kwietniu 1940 roku dochodzi do inwazji na Norwegię, pisarka staje się celem. Ścigana przez Gestapo, pali w pośpiechu dokumenty w Bjerkebæk i ucieka z kraju. Przeżywa straszliwy cios: jej najstarszy syn, Anders, ginie w walkach obronnych. Mimo rozdzierającego bólu matki, Undset nie poddaje się nienawiści. Przez mroźne góry, na saniach, przedostaje się do Szwecji, a stamtąd przez ZSRR i Japonię dociera do USA.

W Ameryce staje się ambasadorką wolnej Norwegii. Pisze artykuły, wygłasza setki odczytów, apeluje bezpośrednio do Roosevelta i Churchilla o ratowanie Żydów. Walczy piórem i słowem, dając heroiczny przykład naśladowania Chrystusa w obronie godności człowieka.

Do ukochanej ojczyzny wraca w 1945 roku. Jej dom w Bjerkebæk jest zdewastowany przez hitlerowców, zdrowie zrujnowane, a serce obciążone kolejnymi rodzinnymi dramatami i odejściem bliskich. Sama umiera w ciszy, 10 czerwca 1949 roku, z powodu ciężkiego zapalenia nerek. Choć pragnęła długiego umierania, by „mieć czas na żal za grzechy”, śmierć zaskakuje ją rano w szpitalnym łóżku – odchodzi nagle, bez sakramentu namaszczenia chorych, na który tak bardzo liczyła.

Dziś, po latach, Kościół w Norwegii głośno mówi to, co wielu czuło intuicyjnie: w jej surowym, pozbawionym taniej ckliwości życiu widać było wyraźne znaki świętości. Jak podkreśla bp Hansen, Undset potrafiła trwać niezachwianie przy Bogu w świecie pełnym zawirowań.