Niewygoda to nowy luksus. Dlaczego świat pokochał friction-maxxing

Gratulacje. Właśnie, nie wiedząc o tym, uprawiasz friction-maxxing.

Termin friction-maxxing ukuła felietonistka Kathryn Jezer-Morton w styczniu 2026 roku, w eseju dla „The Cut" pod znamiennym tytułem In 2026, We Are Friction-Maxxing. Dziennikarka rozumuje następująco: firmy technologiczne nauczyły nas traktować zwykłe ludzkie doświadczenia — nudę, towarzyską niezręczność, wysiłek myślenia — jak usterki do usunięcia. Kliknij, przewiń, pomiń, streść. Życie bez tarcia.

Jezer-Morton definiuje tę postawę jako budowanie tolerancji na „niewygodę" — i od razu dodaje w nawiasie coś, co powinno wisieć nad każdym biurkiem: ta niewygoda to zwykle żadna niewygoda, tylko kaprysy bycia człowiekiem żyjącym wśród innych ludzi, w przestrzeniach, których nie da się w pełni kontrolować.

Samo pojęcie „tarcia" chodziło za autorką od rozmowy z dziennikarką Karen Hao w 2025 roku. A końcówka „-maxxing", rodem z internetowego slangu połowy lat 2010., przyszła jej do głowy już przy pisaniu. Powstał chwytliwy paradoks: maksymalizujemy to, co przez dwie dekady minimalizowaliśmy.

Uczciwie trzeba przyznać: intuicja jest starsza niż nazwa. Już w 2018 roku prawnik Tim Wu pisał w „New York Timesie" o „tyranii wygody", przekonując, że trudność nie jest błędem ludzkiego doświadczenia, lecz jego podstawową cechą. Niemiecki socjolog Hartmut Rosa dołożył pojęcie „niekontrolowalności" (uncontrollability): prawdziwy kontakt z życiem wymaga świata, który częściowo wymyka się naszej kontroli. Świat w pełni sterowalny to świat, który przestał do nas mówić. A Nassim Taleb mówi wprost o antykruchości: to właśnie dzięki niewygodzie wzrastamy i rozwijamy się.

To, co zaczęło się jako felieton, w kilka tygodni stało się internetowym wiralem, a zarazem stylem życia.

„Financial Times" opisał pracowników, którzy celowo wprowadzają utrudnienia do pracy: wybierają spotkania na żywo zamiast wideokonferencji, czytają całe dokumenty zamiast streszczeń od AI, notują ręcznie. Profesor Gianpiero Petriglieri przytoczył obawę swoich studentów, że wygoda odbierze im szansę na wyrobienie własnego osądu. Jego porównanie zapada w pamięć: technologia bywa „trochę jak nadopiekuńczy rodzic — ułatwia ci życie, a potem nie umiesz sobie z nim radzić samodzielnie".

Są też twarde dane. Badanie Microsoftu i Carnegie Mellon University wykazało, że pracownicy, którzy ufają narzędziom generatywnej AI, rzadziej myślą krytycznie na własny rachunek. A psychologia zna od dawna „efekt IKEA": bardziej cenimy to, co kosztowało nas wysiłek. Mebel skręcony własnymi rękami cenimy bardziej, niż ten wniesiony przez kuriera — i podobnie jest z pomysłami, decyzjami, relacjami.

I tu wracamy do dzisiejszego dnia. Dzień bez Telefonu Komórkowego przez lata traktowaliśmy jak sympatyczną ciekawostkę z kalendarza. W świetle friction-maxxingu wygląda inaczej: to gotowy, darmowy poligon.

Bo czym jest dzień bez smartfona, jeśli nie dawką kontrolowanego tarcia? Trzeba zapytać przechodnia o drogę. Umówić się „pod pomnikiem o piątej" — i naprawdę tam być. Wytrzymać kolejkę bez scrollowania. Zanudzić się na tyle porządnie, żeby w głowie coś wreszcie zakiełkowało.

W tym wszystkim chodzi o kluczową dla człowieczeństwa rzecz: odzyskanie zdolności radzenia sobie z życiem, które jest pełne trudności. Bo — jak przypomina Jezer-Morton — to, co nazywamy niewygodą, jest najczęściej po prostu życiem.

Więc może tak: dziś szuflada, jutro odręczna notatka, pojutrze przeczytany w całości dokument. Tarcie, jak każdy trening, zaczyna się od małych ciężarów.

A telefon? Poczeka. To on potrzebuje ciągłego ładowania. Ty ładujesz się inaczej.