Papież powiedział o mnichu, który na nowo odkrył liturgię. Kim był Dom Guéranger?

Prosper Guéranger przyszedł na świat 4 kwietnia 1805 roku w Sablé-sur-Sarthe, niewielkim miasteczku w diecezji Le Mans. Był to czas, w którym życie zakonne we Francji formalnie nie istniało – rewolucja najpierw skonfiskowała majątki zakonne i nakłaniała zakonników by opuszczali klasztory, a w 1792 roku wprowadziła całkowity zakaz życia konsekrowanego. Guéranger, od dziecka marzył o kapłaństwie i już w młodym wieku wstąpił do seminarium, gdzie z pasją oddawał się lekturze Ojców Kościoła i wielkich dzieł Tradycji. Święcenia kapłańskie przyjął 7 października 1827 roku, mając zaledwie dwadzieścia dwa lata.

Decydujący moment nadszedł kilka lat później. Gdy zagrożony sprzedażą stary przeorat w Solesmes wymagał ratunku, młody ksiądz Guéranger postanowił odnowić w nim życie monastyczne. W 1833 roku, wraz z pięcioma współbraćmi, objął klasztor, a w 1837 roku ukonstytuowało się tam opactwo, a on sam został jego pierwszym przełożonym zatwierdzonym przez papieża Grzegorza XVI. Równocześnie uczyniło go to głową odradzającej się Francuskiej Kongregacji Benedyktyńskiej, dziś znanej jako Kongregacja Solesmeńska.

Życie fundatora nie było łatwe. Wspólnota rodziła się w bólach, mnichów było niewielu, a materialne ubóstwo towarzyszyło im nieustannie.

Sercem dzieła Guérangera była liturgia. Urodził się – jak ujęła to Cécile Bruyère, pierwsza ksieni opactwa św. Cecylii i jego duchowa córka – dla ołtarza, po to, by wyjaśniać sens liturgicznych symboli aż po najdrobniejsze szczegóły. Sam opat zwykł mawiać, że to właśnie ołtarz jest jego oparciem, bo za jego pośrednictwem wspiera go sam Bóg.

Guéranger patrzył na swoje dzieło jako na odbudowę tego, co zniszczył racjonalizm kartezjański i rewolucyjny zamęt – zjawiska, które jego zdaniem odarły wiarę z duchowej prostoty. Jego najobszerniejszym owocem stało się piętnastotomowe dzieło Rok liturgiczny (L’Année liturgique), obejmujące komentarz do każdego dnia katolickiego kalendarza liturgicznego wraz z historią świąt, żywotami świętych i fragmentami tekstów liturgicznych. Pozycja ta do dziś pozostaje punktem odniesienia dla historyków liturgii i apologetów chrześcijaństwa. Wcześniej, w dziele Institutions liturgiques, z właściwą sobie erudycją i przenikliwością opisał zależność między liturgią, wiarą a jednością Kościoła, przyczyniając się w decydującym stopniu do powrotu wielu francuskich diecezji – które po Rewolucji posługiwały się rozmaitymi lokalnymi obrządkami – do liturgii rzymskiej.

To właśnie dzięki tej pracy Guéranger jest dziś nazywany prekursorem wielkiego ruchu liturgicznego XX wieku. Jego myśl, jak przypominał w 2026 roku papież Leon XIV, wywarła bezpośredni wpływ na encyklikę Mediator Dei Piusa XII z 1947 roku, dokument który z kolei posłużył jako punkt odniesienia przy przygotowaniu soborowej konstytucji Sacrosanctum Concilium.

Guéranger od pierwszych dni istnienia opactwa zaangażował się także w odbudowę śpiewu gregoriańskiego, który przez wieki uległ znacznym zniekształceniom. Wydania śpiewników używane w XIX-wiecznych parafiach były, jego zdaniem, redagowane niedbale, bez troski o autentyczną linię melodyczną, niezależnie od tego, czy powstawały na bazie średniowiecznych źródeł, czy nie. Z jego inicjatywy mnisi z Solesmes – najpierw Paul Jausions, potem także Joseph Pothier – rozpoczęli żmudne kopiowanie starych rękopisów i budowę czegoś, co dziś nazwalibyśmy bazą danych wszystkich wersji śpiewów liturgicznych. Prace te, kontynuowane po jego śmierci, dały początek tzw. metodzie solesmeńskiej, przyjętej na początku XX wieku przez Stolicę Apostolską jako wzorzec śpiewu liturgicznego dla całego Kościoła.

Guéranger nie był tylko liturgistą i muzykologiem. Był również gorącym obrońcą dogmatów maryjnych i papieskiej nieomylności, ciesząc się dużym uznaniem Piusa IX. W swojej książce o Niepokalanym Poczęciu, napisanej krótko przed ogłoszeniem tego dogmatu w 1854 roku, tłumaczył że kult maryjny nie był w Kościele późniejszym dodatkiem do Ewangelii, lecz owocem nieustannego wpatrywania się wiernych w oblicze Chrystusa, dla którego Niepokalana pozostaje wzorem kontemplacji.

Wpływ Guérangera nie skończył się wraz z jego śmiercią 30 stycznia 1875 roku. W tradycji Solesmes mówi się o tzw. trójcy solesmeńskiej: sam Dom Guéranger, jego duchowa córka i pierwsza ksieni opactwa św. Cecylii – Cécile Bruyère – oraz Dom Paul Delatte, drugi następca Guérangera na czele opactwa św. Piotra, autor klasycznego komentarza do Reguły św. Benedykta. To właśnie za pośrednictwem matki Bruyère, która nigdy osobiście nie zetknęła się z Delatte’em w takim stopniu jak z samym założycielem, ideały Guérangera zostały przekazane kolejnym pokoleniom mnichów i mniszek Solesmes.

Jego duchowość – oparta na dziecięctwie Bożym, prostocie serca i centralnym miejscu liturgii w życiu chrześcijanina – ukształtowała też wielu innych ludzi XIX wieku, wśród nich także świętą Teresę od Dzieciątka Jezus.

W 2005 roku w diecezji Le Mans otwarto proces beatyfikacyjny Dom Guérangera, który od tego momentu nosi tytuł Sługi Bożego. Sprawa jest wciąż w toku, a środowiska związane z opactwem Solesmes – w tym stowarzyszenie modlące się o jego kanonizację – regularnie przypominają o jego dziedzictwie.