Papież Leon XIV docenia San Marino – kolejne małe państwo o chrześcijańskim charakterze

Według tradycji sięgającej 301 roku, początki San Marino wiążą się z postacią świętego Maryna – kamieniarza i pustelnika, który uciekając przed prześladowaniami za panowania cesarza Dioklecjana, schronił się na górze Monte Titano i założył tam niewielką wspólnotę pustelniczą. Warto podkreślić, że w momencie tym teren wciąż wchodził w skład Cesarstwa Rzymskiego – nie było to zatem jeszcze niepodległe państwo, lecz religijna osada bez politycznej suwerenności. Realna państwowość San Marino, z własnymi strukturami władzy, ukształtowała się dopiero w średniowieczu, po upadku zachodniego Cesarstwa Rzymskiego (476 r.) – pierwsze statuty pochodzą z XIII wieku, a urząd Kapitanów Regentów ustanowiono w 1243 roku.

To właśnie nieprzerwana ciągłość tej wspólnoty i jej instytucji od tamtego okresu sprawia, że San Marino od wieków uznawane jest za jedno z najstarszych, a według części źródeł najstarsze, państwo świata. Wizyta Leona XIV zbiegła się ze stuleciem nawiązania stosunków dyplomatycznych między Stolicą Apostolską a San Marino. Papieża w bramie kraju przyjęli Kapitanowie Regenci Alice Mina i Vladimiro Selva – najwyższi przedstawiciele władzy, wybierani przez parlament na sześciomiesięczną kadencję.

Poprzednimi papieżami, którzy odwiedzili San Marino, byli święty Jan Paweł II (1982 r.) oraz Benedykt XVI (2011 r.) – Leon XIV nawiązał do tej tradycji, podkreślając ciągłość relacji między Stolicą Apostolską a republiką.

Najważniejszym punktem programu było przemówienie do władz cywilnych i przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, wygłoszone w Pałacu Publicznym. Leon XIV podkreślił, że jego wizyta w San Marino – podobnie jak wcześniejsza wizyta w Księstwie Monako – skłania go do refleksji nad szczególną wartością małych państw działających „w ludzkiej skali”. To właśnie w takich wspólnotach, jak zaznaczył, możliwe jest doświadczenie ścisłego związku między polityką a rzeczywistymi potrzebami obywateli, a w konsekwencji budowanie bardziej skutecznej demokracji – zwłaszcza gdy jest ona ożywiana chrześcijańską inspiracją.

Papież określił San Marino mianem potencjalnego „laboratorium” dobrej polityki, w którym – bez naruszania świeckiego charakteru państwa – można czerpać z zasad katolickiej nauki społecznej: dążenia do dobra wspólnego, powszechnego przeznaczenia dóbr, harmonii pomocniczości i solidarności oraz sprawiedliwości społecznej. Odwołał się przy tym do swojej encykliki Magnifica humanitas, przypominając, że jakość cywilizacji mierzy się jej zdolnością do troski o najsłabszych.

Leon XIV zwrócił uwagę, że zobowiązanie to nabiera dziś szczególnego znaczenia w kontekście wchodzącej w życie umowy stowarzyszeniowej San Marino z Unią Europejską, dzięki której kraj znajdzie się w stałym kontakcie ze złożoną rzeczywistością europejską – rzeczywistością, która, jak zaznaczył papież, może wiele skorzystać na wkładzie tak niewielkiej, ale zakorzenionej w wartościach wspólnoty.

Leon XIV nawiązał wprost do dewizy San Marino – Libertas (wolność) – przypominając, że autentyczna wolność obywatelska nie jest możliwa bez poszanowania i promowania godności osoby ludzkiej. Ostrzegł jednocześnie przed współczesnymi formami politycznego i ekonomicznego zniewolenia oraz przed projektami, które pod hasłami wolności w rzeczywistości czynią ludzi „niewolnikami bożków i władzy”.

Idąc dalej w swoim przemówieniu, papież wskazał, że głównym celem, jaki społeczność San Marino powinna realizować w swoim „laboratorium” dobrej polityki, jest troska o człowieka – realizowana poprzez ochronę każdego życia ludzkiego, na każdym jego etapie, od poczęcia do naturalnej śmierci. Podkreślił, że wrażliwość na drugiego człowieka charakteryzowała San Marino na przestrzeni całej jego historii, a w ostatnich latach wyraziła się między innymi w gościnnym przyjęciu mieszkańców Ukrainy dotkniętych wojną. Zaznaczył, że ta postawa jest owocem chrześcijańskich tradycji kraju oraz stałej, dobrej współpracy władz państwowych i kościelnych.

Po spotkaniu z władzami cywilnymi papież udał się do bazyliki św. Maryna, gdzie oddał cześć relikwiom świętego założyciela republiki i wziął udział w adoracji Najświętszego Sakramentu. Spotkał się tam także z kapłanami, osobami konsekrowanymi i przedstawicielami życia kościelnego diecezji San Marino-Montefeltro, przypominając, że lokalny Kościół jest spadkobiercą wielowiekowej historii wiary świętych Maryna i Leona, a głoszona przez nich Ewangelia przyczyniła się do ukształtowania wspólnoty opartej na chrześcijańskich zasadach wolności, wzajemnego szacunku i komunii.

Zaapelował o budowanie silniejszej współpracy między rodzinami a wspólnotami kościelnymi oraz o troskę o liturgię i życie sakramentalne, zwracając uwagę również na sytuację małych wspólnot na terenach dotkniętych wyludnieniem.

Szczególnie emocjonującym momentem wizyty było wyjście papieża na balkon Palazzo Pubblico, skąd pozdrowił zgromadzonych na placu mieszkańców. W spontanicznych słowach podziękował za „piękno, tradycję, historię i wiarę” San Marino i życzył wiernym, aby zawsze żyli w autentycznej wolności w Chrystusie i w prawdzie, a także by nieustannie jednoczył ich duch gościnności. Do zgromadzonej młodzieży skierował słowa zachęty: „wasze życie ma ogromną wartość – rozpoznajcie ją”.

Przed opuszczeniem pałacu Leon XIV spotkał się również z przedstawicielami sanmaryńskiego sportu – prezes Samaryńskiego Komitetu Olimpijskiego, Christian Forcellini, wręczył mu pamiątkową koszulkę reprezentacji.

W telegramie do prezydenta Włoch Sergio Mattarelli papież napisał, że bardzo zależało mu na spotkaniu z mieszkańcami San Marino w setną rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych między krajem a Stolicą Apostolską. Podkreślił, że wizyta ma również zachęcić mieszkańców do dawania chrześcijańskiego świadectwa i budowania dobra wspólnego, a na zakończenie przekazał życzenia „dla duchowego, obywatelskiego i społecznego postępu ukochanych Włoch”.

Po czterogodzinnej wizycie w San Marino papież udał się do malowniczej miejscowości Pennabilli, gdzie złożył prywatną wizytę w klasztorze sióstr augustianek. Następnie przybył do Rimini – stolicy włoskich wakacji, w której co roku wypoczywają tysiące turystów z całej Europy, w tym licznie z Polski. Głównym celem tej części podróży był udział w dorocznym Mityngu Przyjaźni Między Narodami, międzynarodowym spotkaniu kulturalno-społecznym organizowanym przez katolicki ruch Komunia i Wyzwolenie (Comunione e Liberazione). W Rimini papież spotkał się także w katedrze z chorymi, niepełnosprawnymi i osobami ubogimi objętymi opieką Caritas, a dzień zakończyła wieczorna Msza święta w miejscowym porcie.

Wizyta w San Marino wpisuje się w widoczną od kilku miesięcy linię pontyfikatu Leona XIV, który zwraca szczególną uwagę na niewielkie państwa o wyraźnie chrześcijańskim charakterze. W marcu 2026 roku papież odwiedził Księstwo Monako, a podczas obu wizyt podkreślał tę samą myśl: małe państwa, działające „w ludzkiej skali”, mogą być wzorem polityki bliższej obywatelowi i głębiej zakorzenionej w wartościach chrześcijańskich, niż jest to możliwe w dużych, złożonych strukturach. Jak zauważył biskup San Marino-Montefeltro Domenico Beneventi jeszcze przed wizytą, „małe państwa, podobnie jak małe diecezje, ucieleśniają ten aspekt bliskości, który papież wyraża, odwiedzając nas i troszcząc się o nas”.