Dzwonki na Mszy. Skąd wzięły się w liturgii?

W średniowiecznym kościele było gwarno. Msza odprawiana po łacinie, cicho, tyłem do wiernych (ad orientem), toczyła się swoim rytmem, a wierni często modlili się własnymi modlitwami czy po prostu… rozmawiali.

Dzwonek był w tym zgiełku prostym sygnałem. Mówił: spójrz, teraz dzieje się coś najważniejszego. Nie miał w sobie nic mistycznego – pełnił funkcję budzika, przywracającego uwagę rozproszonym.

W starożytności dzwonków na Mszy nie znano. Pojawiły się dopiero w średniowieczu, a ich historia jest ściśle związana ze sporem o realną obecność Chrystusa w Eucharystii.

Przełomowy był Sobór Laterański IV z 1215 roku, który oficjalnie zdefiniował pojęcie przeistoczenia – przemiany chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa. Wiara w ten cud zrodziła w wiernych ogromne pragnienie, by choć zobaczyć Hostię w momencie konsekracji.

Odpowiedzią na to pragnienie był nakaz biskupa Paryża, Odona de Sully, z około 1200 roku, by prezbiter podnosił Hostię wysoko zaraz po słowach konsekracji. Zrodził się wtedy zwyczaj, który dr Timothy O'Malley z Uniwersytetu Notre Dame w South Bend w USA nazywa komunią wzrokową– samo zobaczenie Najświętszego Sakramentu traktowano niemal jak przyjęcie Komunii. Dzwonek miał w tym momencie skupić spojrzenia wiernych na ołtarzu.

Z czasem dźwięk przekroczył mury świątyni. W wielu kościołach, zwłaszcza wiejskich, na wieży lub dachu montowano niewielki dzwon zwany sygnaturką. Rozbrzmiewał w momencie przeistoczenia razem z dzwonkami przy ołtarzu.

Jego głos niósł się daleko poza kościół – na pola, do gospodarstw, do domów chorych. Rolnik pracujący przy żniwach czy chory leżący w łóżku, słysząc sygnaturkę, mógł na chwilę przerwać zajęcia, uklęknąć i pomodlić się razem z całą wspólnotą zgromadzoną w świątyni. To był swoisty most między ołtarzem a codziennym życiem parafii.

Zwyczaj z czasem uregulowano. Sobór Trydencki, a następnie Mszał Rzymski z 1570 roku, ujednolicił wiele elementów liturgii, w tym praktykę używania dzwonków w czasie Eucharystii

W Ogólnym Wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego (OWMR) upraszcza kwestię używania dzwonków, zostawiając ją miejscowym zwyczajom: