Nabożeństwo transitus. Wspomnienie śmierci św. Franciszka z Asyżu [ZDJĘCIA]

Wyobraź sobie kościół pełen ludzi, pogrążonych w ciszy. Gasną reflektory, potem lampy w nawie, na końcu światło przy ołtarzu. Zostają świece trzymane w dłoniach i zapach wosku zmieszany z kadzidłem. Ktoś zaczyna czytać o człowieku, który leży na gołej ziemi i nie boi się umierać.

Tak wygląda wieczór 3 października w wielu franciszkańskich świątyniach.Wspólnota przenosi się myślą do Asyżu, gdzie Biedaczyna odchodzi do swojego Stwórcy.

Łacińskie słowo transitus oznacza przejście. Franciszkanie nie mówią więc o śmierci swojego ojca, tylko o jego przejściu z tego świata do Boga. Tym samym słowem opisuje się Paschę: wyjście Izraela z Egiptu i przejście Chrystusa ze śmierci do życia.

Franciszek umarł wieczorem 3 października 1226 roku. Miał około czterdziestu czterech lat, był prawie niewidomy i wyniszczony chorobą. Kazał zanieść się do Porcjunkuli, małej kapliczki pod Asyżem, gdzie kilkanaście lat wcześniej zaczynało się jego bractwo. Według źródeł chciał umrzeć tam, gdzie wszystko się zaczęło.

Do Pieśni słonecznej dopisał wtedy zwrotkę o siostrze Śmierci cielesnej, a według tradycji powitał ją jak oczekiwanego i miłego gościa. Człowiek, który przez całe życie nazywał braćmi słońce, ogień i wilka, nie miał powodu uciekać przed jeszcze jedną siostrą.

Potem poprosił, by zdjęto z niego habit i położono go na ziemi. Chciał umrzeć tak, jak żył: bez niczego. Pobłogosławił braci, kazał przynieść chleb, połamał go i podał każdemu kawałek. Wszyscy w tym geście dostrzegli echo Ostatniej Wieczerzy. Ostatnie słowa, jakie o nim przekazano, to początek Psalmu 142: „Głośno wołam do Pana, głośno błagam Pana.”

Układ nabożeństwa bywa różny w zależności od wspólnoty, ale rdzeń jest ten sam. Czyta się opis śmierci Franciszka najczęściej Tomasza z Celano albo św. Bonawentury. Śpiewa się Psalm 142. Kościół stopniowo pogrąża się w ciemności, a płomienie świec zostają jedynym światłem. W wielu miejscach na koniec błogosławi się chleb i dzieli nim między obecnych.

W chwili, gdy lektor dochodzi do słów o odejściu Franciszka, zwykle rozbrzmiwa dzwon albo śpiew. Dla wielu osób to najistotniejszy moment wieczoru. Ciemność, w której przed chwilą siedzieli, przestaje być ciemnością grobu.

Dlatego Transitus nie jest stypą ani nabożeństwem żałobnym. Franciszkanie nie opłakują tu zmarłego, tylko dziękują Bogu za jego życie i za to, że Biedaczyna dotarł do celu. Po czytaniach często śpiewa się Pieśń słoneczną albo Te Deum. W wielu miejscach następuje błogosławieństwo relikwiami św. Franciszka.

Nabożeństwo odbywa się wieczorem 3 października, w wigilię wspomnienia św. Franciszka z Asyżu. Godzinę ustala każda wspólnota osobno, więc najlepiej sprawdzić ją na stronie klasztoru albo parafii, zwykle jest to późny wieczór.

Transitus odprawiają kościoły i klasztory wszystkich gałęzi rodziny franciszkańskiej: bracia mniejsi (OFM), franciszkanie konwentualni (OFMConv), kapucyni (OFMCap), klaryski oraz wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich. Wiele z nich zaprasza również osoby spoza zakonu. W Asyżu nabożeństwo przeżywa się przy samej Porcjunkuli, dziś ukrytej wewnątrz bazyliki Matki Bożej Anielskiej.