Przejdz do tresci glownej

Czy nasi zmarli naprawdę są blisko nas? Tajemnica świętych obcowania

9 min czytania
Fra Angelico – „Poprzednicy Chrystusa ze świętymi i męczennikami” (ok. 1423–1424)

Autor: Fra Angelico – „Poprzednicy Chrystusa ze świętymi i męczennikami” (ok. 1423–1424)

Kiedy stajemy nad grobem bliskiej osoby, często mamy poczucie, że dzieli nas od niej nieprzekraczalna granica. Tymczasem chrześcijańska wiara mówi coś zaskakującego: śmierć nie zrywa więzi łączących ludzi w Chrystusie. Co więcej, możemy pomagać tym, którzy odeszli, a oni nadal pozostają częścią naszej wspólnoty. Ks. prof. Wojciech Szukalski wyjaśnia, na czym polega jedna z najpiękniejszych tajemnic wiary – świętych obcowanie.

TODO MESSAGE :

Co właściwie wyznajemy, gdy podczas odmawiania Składu Apostolskiego mówimy: „wierzę w świętych obcowanie”? Dla wielu chrześcijan te słowa kojarzą się przede wszystkim z możliwością zwracania się o wstawiennictwo do świętych w niebie. To oczywiście prawda, ale zaledwie część znacznie większej rzeczywistości.

Katechizm Kościoła Katolickiego używa określenia „komunia świętych”. To wspólnota, której fundamentem jest sam Jezus Chrystus i która obejmuje nie tylko ludzi żyjących dzisiaj na ziemi, ale także tych, którzy już osiągnęli zbawienie, oraz zmarłych przechodzących oczyszczenie.

Aby jednak zrozumieć tę niezwykłą więź, trzeba najpierw odpowiedzieć na pytanie, czym w ogóle jest świętość.

Świętość nie zaczyna się od naszej doskonałości

Ks. prof. Wojciech Szukalski zwraca uwagę na pewien paradoks. W Nowym Testamencie chrześcijanie bywają nazywani świętymi, choć przecież nie wszyscy prowadzili życie godne naśladowania. Sam św. Paweł, zwracając się do Koryntian, mówi o ludziach uświęconych w Chrystusie i powołanych do świętości. A jednocześnie w dalszej części listu surowo upomina ich za liczne grzechy.

Jak pogodzić jedno z drugim? Odpowiedź jest zasadnicza: świętość nie jest najpierw ludzkim osiągnięciem. Jest darem pochodzącym od Boga. Człowiek otrzymuje go przez chrzest, który włącza go w życie Chrystusa.Nie oznacza to oczywiście, że ochrzczony staje się automatycznie moralnie doskonały. Otrzymuje jednak udział w świętości Boga i zostaje wezwany do rozwijania tego daru.

Z tej perspektywy łatwiej zrozumieć, dlaczego Kościół nazywamy świętym, skoro jego członkowie, nie wyłączając duchownych, popełniają grzechy. Ks. Szukalski przypomina, że źródłem świętości Kościoła nie jest doskonałość jego członków, ale sam Chrystus. To On działa w sakramentach i przez nie uświęca człowieka.

Dlatego skuteczność sakramentu nie zależy od osobistej świętości kapłana. Ksiądz może być człowiekiem słabym i grzesznym, ale w sakramencie działa Chrystus. Profesor Szukalski posługuje się obrazem czystej wody płynącej przez nieco zardzewiałą rynnę. Jeśli jesteśmy spragnieni, korzystamy z wody, ponieważ ważne jest jej źródło, a nie doskonałość przewodu, którym do nas dociera.

To porównanie pozwala zobaczyć, że Kościół jest wspólnotą ludzi potrzebujących zbawienia, a nie zgromadzeniem tych, którzy już osiągnęli doskonałość.

Jesteśmy jak naczynia połączone

Ale świętych obcowanie oznacza coś jeszcze. Ks. Szukalski przywołuje zasadę naczyń połączonych. W fizyce zmiana poziomu cieczy w jednym naczyniu wpływa na pozostałe, jeśli są ze sobą połączone. Podobnie – choć oczywiście w sensie duchowym – jest z ludźmi tworzącymi wspólnotę Kościoła. Dobro uczynione przez jednego człowieka nie pozostaje wyłącznie jego prywatnym dobrem. W jakiś sposób uczestniczy w nim cała wspólnota.

Jeśli ktoś modli się, podejmuje wyrzeczenie, przebacza krzywdę albo bezinteresownie pomaga drugiemu człowiekowi, owoce tego działania nie kończą się na bezpośrednim adresacie. Ks. Szukalski odwołuje się tutaj do rozważań ks. Krzysztofa Grzywocza, który zwracał uwagę, że człowiek modlący się może nie dostrzegać owoców swojej modlitwy we własnym życiu, a jednocześnie jego modlitwa może przynosić dobro komuś innemu.

To zmienia sposób myślenia o modlitwie. Często oceniamy ją według tego, czy otrzymaliśmy to, o co prosiliśmy. Tymczasem jej owoce mogą pojawić się w miejscu, którego nie znamy, i w czasie, którego nie przewidujemy. Możemy nie zobaczyć ich nigdy w życiu doczesnym.

Ale zasada naczyń połączonych działa również w drugą stronę. Nie istnieje grzech, który byłby całkowicie prywatną sprawą człowieka. Nawet jeżeli nie wyrządzamy nikomu widocznej krzywdy, nasze zło osłabia wspólnotę. W ten sposób chrześcijańskie rozumienie odpowiedzialności okazuje się znacznie głębsze niż zwykła zasada, by nikomu nie szkodzić. Odpowiadamy nie tylko za to, czy wyrządzamy krzywdę, ale również za dobro, które mogliśmy wnieść w życie innych.

Czy śmierć rzeczywiście nas rozdziela?

Wszystko to prowadzi do pytania szczególnie ważnego w uroczystość Wszystkich Świętych i we wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych. Co dzieje się z naszą wspólnotą, kiedy ktoś umiera?

Chrześcijaństwo nie głosi, że więź między ludźmi zostaje wówczas zerwana. Przeciwnie: wierzymy, że w Chrystusie pozostajemy członkami jednej wspólnoty także po przekroczeniu granicy śmierci. Ks. Szukalski proponuje spojrzeć na nasze odwiedziny na cmentarzach od nieco innej strony.

Dlaczego właściwie tam chodzimy? Co nas prowadzi do grobów rodziców, dziadków, przyjaciół? Oczywiście pamięć i miłość. Ale za tymi uczuciami kryje się coś więcej: przeświadczenie, że ludzie, którzy odegrali istotną rolę w naszym życiu, nadal są dla nas ważni. Ich słowa, czyny i obecność nie przestają kształtować naszego życia tylko dlatego, że umarli. Wiara idzie jednak dalej niż pamięć.

W języku biblijnym śmierć bywa nazywana snem. Nie dlatego, że chrześcijaństwo zaprzecza jej dramatowi, ale dlatego, że nie uważa jej za ostateczny koniec. Sen zakłada przebudzenie. Chrześcijańska nadzieja wyrasta ze zmartwychwstania Chrystusa i z obietnicy naszego zmartwychwstania.

Profesor Szukalski przedstawia sugestywny obraz: wyobraźmy sobie podróż do nieznanego miejsca. Jeśli nie wiemy, co nas czeka u jej kresu, możemy odczuwać lęk. Ale wszystko zmienia się, gdy jesteśmy przekonani, że ktoś bliski będzie tam na nas czekał. Podobnie jest ze śmiercią.

Ks. Szukalski wyobraża sobie Chrystusa czekającego przed mieszkaniem przygotowanym dla człowieka, z kluczem w dłoni. To oczywiście metafora, ale odsłania coś istotnego: chrześcijańska nadzieja nie opiera się na przekonaniu, że po śmierci znajdziemy się po prostu w jakimś lepszym świecie. Jej fundamentem jest spotkanie z Kimś, kto nas zna i kocha.

A jeśli nie jesteśmy gotowi na to spotkanie?

Tu pojawia się kolejny problem. Człowiek wierzący może przecież bać się śmierci nie dlatego, że wątpi w życie wieczne, ale dlatego, że zna własne słabości. Wie, jak wiele w jego życiu pozostało niedoskonałe. Czy jestem dostatecznie dobry, żeby spotkać Boga? Czy zrobiłem wszystko, co powinienem? Czy moje grzechy zostały naprawdę przebaczone?

Ks. Szukalski zwraca uwagę na niebezpieczeństwo nadmiernego skupienia się na własnej niegodności. Człowiek może tak bardzo koncentrować się na swoich grzechach, że zacznie tracić z oczu Boże miłosierdzie. Niekiedy nawet po szczerej spowiedzi nadal dręczy go przekonanie, że powinien jeszcze raz wyznać dawne winy, że jego nawrócenie było niewystarczające. Tymczasem nikt nie zdobywa nieba wyłącznie własnymi zasługami.

To nie znaczy, że nasze czyny są nieważne. Życie chrześcijańskie wymaga wysiłku, nawrócenia i współpracy z łaską. Ale ostateczna nadzieja zbawienia opiera się na miłości Boga, a nie na naszym przekonaniu o własnej doskonałości. Bóg zna nas lepiej, niż my sami potrafimy siebie poznać.

Co możemy zrobić dla naszych zmarłych?

W tym miejscu tajemnica świętych obcowania nabiera bardzo konkretnego znaczenia. Kościół wierzy, że istnieje więź między trzema stanami jednej wspólnoty: wierzącymi pielgrzymującymi na ziemi, zbawionymi w niebie i zmarłymi poddawanymi oczyszczeniu.

Nie są to trzy oddzielne Kościoły, ale jedna wspólnota zjednoczona w Chrystusie. Dlatego możemy modlić się za zmarłych. Modlitwa ta nie jest jedynie symbolicznym gestem pamięci ani sposobem przeżywania własnej żałoby. W świetle wiary Kościoła stanowi rzeczywistą pomoc duchową dla tych, którzy potrzebują oczyszczenia.

Szczególną wartość ma Eucharystia sprawowana w ich intencji. Ks. Szukalski podkreśla, że uczestnicząc we Mszy świętej, wchodzimy w tajemnicę śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Nie chodzi jedynie o wspominanie wydarzeń sprzed dwóch tysięcy lat. Ofiara Chrystusa zostaje sakramentalnie uobecniona. Dlatego Eucharystia jest tak ważna również w modlitwie za zmarłych.

Profesor wspomina przy tym swojego ojca, który miał szczególne nabożeństwo do dusz czyśćcowych. Był głęboko przekonany o ich obecności i duchowej bliskości. Traktował modlitwę za zmarłych nie jak jednostronny obowiązek, lecz jak uczestnictwo we wspólnocie, w której miłość nie ustaje.

W tradycji katolickiej modlitwa za dusze czyśćcowe jest wyrazem przekonania, że choć nie mogą one same zasługiwać na własne oczyszczenie, pozostają objęte miłością całego Kościoła.

Na Mszy świętej nigdy nie jesteśmy sami

Jest jeszcze jedna konsekwencja wiary w świętych obcowanie, nad którą rzadko się zastanawiamy. Ks. Szukalski zwraca uwagę, że kiedy podczas Mszy świętej patrzymy na zgromadzonych w kościele, widzimy tylko niewielką część rzeczywistej wspólnoty. Nawet jeśli w ławkach siedzi zaledwie kilka osób, nie oznacza to, że Eucharystia jest wydarzeniem małym czy nieistotnym.

W liturgii ziemski Kościół łączy się z liturgią nieba. Chrystus jest obecny pośród swojego ludu, a modlitwa przekracza granice tego, co możemy zobaczyć i policzyć. Dlatego wartość Mszy świętej nie zależy od frekwencji.

To niezwykła perspektywa również na nasze relacje ze zmarłymi. Kiedy modlimy się podczas Eucharystii, nie jesteśmy zamknięci wyłącznie w świecie tych, którzy jeszcze żyją na ziemi. Uczestniczymy w tajemnicy znacznie większej wspólnoty.

W listopadowych dniach, kiedy pochylamy się nad grobami najbliższych, ta prawda może nadać naszej pamięci zupełnie nowy wymiar. W Chrystusie nadal stanowimy jedną wspólnotę. Możemy się wzajemnie wspierać, a miłość, która nas połączyła, nie musi kończyć się na granicy śmierci.