Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
poniedziałek 19/04/2021 |
Św. Leona IX
home iconSztuka i podróże
line break icon

„Toż to teologia malarstwa!”. Dotykając tajemnicy Las Meninas…

LAS MENINAS, DIEGO VELAZQUES

Wydawnictwo AA - 02.01.21

Kiedy w 1692 roku Luca Giordano zobaczył płótno Las Meninas Diega Velázqueza, wykrzyknął: „Toż to jest teologia malarstwa!”. Co chciał przekazać widzom artysta, malując ten niezwykły obraz?

Ponad trzysta pięćdziesiąt lat temu Diego Velázquez namalował Las Meninas, swój najznamienitszy, a zarazem najbardziej zagadkowy obraz, który od momentu powstania nieprzerwanie fascynuje niezwykłą łatwością pędzla, precyzją wykonania i zdumiewającą swobodą kompozycji.

Diego Velázquez Las Meninas

Malowidło to jest bez wątpienia jednym z największych dzieł, które należy do najczęściej interpretowanych w historii sztuki. Doczekało się imponującej literatury, stając się przedmiotem dyskusji metodologicznej dotyczącej historiografii artystycznej, krytyki sztuki, pojęcia przedstawienia i postrzegania dzieła sztuki, a nawet od czasu opublikowania eseju Michela Foucaulta – teorii epistemologicznej.

Interpretacji Las Meninas podejmowali się specjaliści różnych dyscyplin – historycy sztuki, kultury, historycy, filozofowie, architekci, socjologowie, malarze, fotograficy, a nawet lekarze. Począwszy od pierwszego dłuższego tekstu, autorstwa Antonia Palomina z 1724 roku, obraz ten nie przestaje inspirować, niepokoić i pociągać kolejnych uczonych, próbujących zmierzyć się z tym tak zagadkowym przedstawieniem z pomocą różnorodnych środków i metod, badając dzieło sztuki samo w sobie, jego kontekst historyczny, ikonograficzny, strukturalny, ówczesną teorię sztuki, osobowość artysty, a nawet świadomość współczesnego odbiorcy.

Teologia malarstwa!

Kiedy w 1692 roku Luca Giordano zobaczył płótno Las Meninas Diega Velázqueza, wykrzyknął: „Toż to jest teologia malarstwa!”.

Anton Raphael Mengs – niemiecki malarz, filozof i teoretyk sztuki – mówił, iż wydaje się, że artysta nie namalował tego obrazu ręką, lecz tylko samą wolą. Z kolei Diego Angulo Íñiguez określił to dzieło jako conquista del aire – podbój atmosfery.

W Las Meninas ujawnił się geniusz artysty, który, jak pisał Alfonso E. Pérez Sánchez, łączy to, co jest postrzegane jako prawda z enigmą intelektualną. Interpretacja obrazu nie jest łatwa, bowiem treść malowidła jest niezwykle złożona. To obraz przejrzysty i zarazem tak niezwykle rzeczywistym jest w nim tak nieuchwytna, iż krytyk Téophile Gautier, gdy w 1882 roku zobaczył go po raz pierwszy, zapytał: Où est donc le tableau? – ale gdzie jest obraz?


Van Gogh

Czytaj także:
Religijne obrazy Vincenta van Gogha? Poznaj te dzieła! [galeria]

Velázquez zawładnął uwagą widzów

Poszukując odpowiedzi na pytanie o znaczenie malowidła, stajemy przed jednym z najbardziej niezwykłych dzieł w historii malarstwa, wykonanym przez Diega Velázqueza techniką olejną na płótnie w 1656 roku, noszącym tytuł Las Meninas (il. I), co w języku portugalskim znaczy „dwórki”.

Malowidło mierzy dziś 318 x 276 cm. Przedstawia ono artystę malującego obraz w obecności grupy dworskiej, w dużej sali o kilku oknach, ozdobionej licznymi obrazami i lustrem. Początkowo wisiało ono w despacho de verano, w prywatnym apartamencie króla Hiszpanii. Po pożarze madryckiego Alkazaru w 1734 roku, zostało odrestaurowane przez Juana Garcíę de Mirandę, a następnie przeniesione do nowego pałacu królewskiego w Madrycie, gdzie zdobiło m.in. salę de conversación, a później salę de cena. W 1819 roku weszło do kolekcji Museo del Prado. Restaurowane w 1984 roku, nieprzerwanie, niczym magnes przyciąga nie tylko badaczy i artystów, fascynując swą tajemniczością o pozorach realności.

(…) Malując banalną na pozór scenę z życia hiszpańskiego dworu, autor całkowicie zawładnął uwagą widzów, podporządkował ich swojej wyobraźni i nakazał rozmyślać nad przesłaniem, nad zawartą w dziele tajemnicą, której istnienie odbiorca od początku przeczuwa.


MICHAŁ KASPRZYK

Czytaj także:
Miał być prawnikiem, został malarzem „świętych” obrazów. Zmianę zawodu omówił z Bogiem

Las Meninas. Obraz trójwymiarowy

(…) Bo proszę jedynie zwrócić uwagę na kilka prostych wskazówek. Komu kłaniają się postaci znajdujące się na pierwszym planie? Przecież nie nam, jesteśmy w końcu tylko nieznanymi artyście widzami, ukłon należy się komuś znacznie ważniejszemu, komuś, kogo widać w lustrze, tak, tak, parze królewskiej, która zdecydowała się odwiedzić pracownię malarza. A skoro króla i królową widzimy tylko w lustrze, muszą oni znajdować się gdzieś za nami. Tym samym my zostaliśmy niejako wessani do wnętrza obrazu, stanowimy centrum stworzonego przez Velázqueza świata.

I  jeszcze jedno spostrzeżenie: proszę złożyć obie dłonie, jedna za drugą, na kształt tuby i przytknąć do któregoś oka, mrużąc jednocześnie drugie, a potem spojrzeć na Las Meninas. Prawda, że obraz staje się trójwymiarowy?

Warto więc spojrzeć na jedno z najwspanialszych płócien świata, popuścić wodze fantazji  i znaleźć swój własny klucz do tajemnicy.


FISH,ANCHOR,SYMBOL

Czytaj także:
12 najważniejszych symboli z chrześcijańskich katakumb [zdjęcia]

*Fragment książki ks. Andrzeja Witko, „Tajemnica Las Meninas”, Wydawnictwo AA 2020; tytuł, lead, śródtytuły pochodzą od redakcji Aleteia.pl

Tags:
malarstwosztuka
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
Ciało św. Bernadetty
Aleteia
Nietknięte ciało św. Bernadety. Niesamowite raporty lekarzy po ek...
2
JÓZEF MONTWIŁŁ, TITANIC
Anna Gębalska-Berekets
Ksiądz z Suwalszczyzny, który pozostał na Titanicu. Oddał miejsce...
3
ŚMIERĆ KLINICZNA
Katarzyna Szkarpetowska
Świadectwa ludzi, którzy umierali, ale wrócili. Ks. Wiktor opowia...
4
VIRGIN
Redakcja
Najpiękniejsze modlitwy do Maryi: do odmawiania w różnych okolicz...
5
MAMA JA STADO
Edycja św. Pawła
Maja: Mam marzenie, że jak pójdę do nieba, to Bóg da mi Hanię don...
6
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 15 kwietnia
7
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 18 kwietnia
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail