Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
piątek 15/10/2021 |
Św. Teresy z Avili
Aleteia logo
home iconSztuka i podróże
line break icon

Jak namalować duszę? Niezwykłe portrety Anny Bilińskiej [galeria]

ANNA BILIŃSKA

Zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie

Portret własny, Anna Bilińska-Bohdanowiczowa

Joanna Operacz - 18.09.21

Czy da się pokazać na portrecie nie tylko wygląd danej osoby, ale również jej charakter, temperament, a nawet życiowe doświadczenia? Anna Bilińska potrafiła to zrobić w sposób wyjątkowy.

Do 10 października w Muzeum Narodowym w Warszawie można podziwiać portrety Anny Bilińskiej (1854-1893). Artystka potrafiła namalować duszę w sposób wyjątkowy.

Anna Bilińska. Malarka w świecie malarzy

Gdy w1889 r. Anna Bilińska dostała srebrny medal na Wystawie Światowej w Paryżu (na tę właśnie wystawę zbudowano wieżę Eiffla) za autoportret, nie należała do szczególnie znanych artystów. Była rozpoznawana wśród francuskiej Polonii, bo mieszkała w Paryżu od siedmiu lat, gdzie uczyła się i pracowała w znanej szkole malarskiej Rudolpha Juliana; i trochę w ojczyźnie. Jej obraz zrobił jednak ogromne wrażenie na jury i publiczności.

Bilińska namalowała siebie w żałobnej czarnej sukni i malarskim fartuchu, z nieco potarganymi włosami. Przedstawienie jest realistyczne, a nawet klasycystyczne – twórczość Bilińskiej jest zaliczana do nurtu akademizmu. Żadnych formalnych eksperymentów, np. nawiązania do modnego wówczas impresjonzimu.

Bilińska, choć w kilku obrazach ciekawie skorzystała z inspiracji tego nurtu, zasadniczo miała o nim złą opinię. Tak skomentowała kiedyś prace impresjonistów w dzienniku:

Dotąd słyszałam tylko o tych cudakach, a teraz przekonałam się na własne oczy o ich idiotyzmie. Trudno sobie coś bardziej śmiesznego, dziecinnego i niedołężnego przedstawić.

Znamię siły

Nuda? Ależ skąd! Niezwykła jest twarz malarki. Nie jest brzydka, ale trudno też nazwać ją piękną. Widać na niej ślady ciężkich przejść. Z zapisków Bilińskiej dowiadujemy się, że w krótkim czasie straciła ona trzy bliskie osoby: ojca, z którym była bardzo związana, przyjaciółkę i mecenaskę Klementynę Krassowską oraz narzeczonego Wojciecha Grabowskiego.

Anna wpadła w depresję. Było z nią tak źle, że inna przyjaciółka, Maria Gażycz zabrała ją do siebie do domku nad morzem w Bretanii i nieustannie jej pilnowała, na zmianę z jej bratem. Swoje zrobiła też zapewne bieda, z którą malarka zmagała się przez wiele lat, oraz choroba serca, która wkrótce doprowadziła ją do śmierci w wieku zaledwie 39 lat.

Bohaterka obrazu mimo wszystko wygląda na osobę, która śmiało idzie wybraną drogą. Pamiętajmy, że w jej czasach decyzja o tym, żeby zostać zawodowa malarką, była nietuzinkowa. Cezary Jellenta w piśmie warszawskim „Prawda” napisał:

Kto wie, czy do powodzenia nie przyczyniła się rekomendacya moralna zawarta w odwadze popisania się twarzą i figurą nieco zaniedbanemi, z wybitniejszem znamieniem siły niż urody i gracyi kobiecej.

Mother power

Niezwykłą pamiątką z tego czasu jest obraz „Nad morzem” – zapewne portret Marii Gażycz z synkiem na plaży. Chociaż twarze bohaterów, namalowanych od tyłu, są mało widoczne, dzieło genialnie pokazuje matczyną czułość, słodycz i to, co można by nazwać „mother power”. Mimo to wymowa obrazu jest melancholijna. Najwyraźniej autorka dała tu wyraz swojemu żalowi za szczęściem rodzinnym, na które straciła nadzieję po śmierci ukochanego.

Jakże inaczej wygląda Bilińska na ostatnim autoportrecie z 1892 r.! Była wtedy w zupełnie innej sytuacji – odniosła międzynarodowy sukces, jej obrazy znakomicie się sprzedawały, wyszła za mąż (lekarz Antoni Bogdanowicz podziwiał ją przez kilka lat, a wreszcie odważył się oświadczyć i po pewnym wahaniu został przyjęty) i przeniosła się razem z mężem do Warszawy, gdzie zamierzała otworzyć szkołę malarstwa dla kobiet.

Widzimy tu artystkę, która niesie bagaż doświadczeń, ale odnalazła chyba swoje miejsce w życiu. Niestety, Bilińska zmarła, zanim zdążyła zrealizować swoje plany – zaledwie kilka miesięcy po ślubie. I zanim skończyła ostatni autoportret…

Bilińska. Strach i nuda

Mistrzostwo polskiej malarki w „opowiadaniu” o portretowanych osobach chyba najbardziej widać w obrazie „Murzynka”. Na twarzy pięknej czarnoskórej kobiety widzimy całą gamę trudnych uczuć – skrępowanie (zapewne z powodu wystawienia piersi na widok publiczny) i strach, w którym chyba modelka żyje od lat. Natomiast wystarczy spojrzeć na „Kobietę w kimonie z japońską parasolką”, żeby się przekonać, że Bilińska miała też poczucie humoru. Kobieta jest tu trochę smutna, ale przede wszystkim przemożnie zmęczona i znudzona. Kimono i egzotyczna parasolka tylko potęgują to wrażenie.

Męskie dusze też potrafiła otwierać pędzlem. Na portrecie “Serb” młodzieniec o południowej urodzie i w zniszczonym ubraniu spogląda w taki sposób, że mamy wrażenie, że znamy go od lat. Natomiast na obrazie „Portret rzeźbiarza George’a Greya Barnarda w pracowni” widzimy pięknego, bardzo (zbyt?) pewnego siebie młodego mężczyznę. Nietrudno uwierzyć w to, o czym plotkował wówczas artystyczny światek, że rzeźbiarz był w homoseksualnym związku z fundatorem dzieła, amerykańskim przedsiębiorcą. Uroda, ambicje, bogactwo… i zepsucie. A wszystko pokazane w sposób nienachalny i elegancki, ale poruszająco prawdziwy. Jak zwykle u Bilińskiej.

Tags:
duszamalarstwo
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
SNOWFLAKE
Joanna Operacz
Pokolenie płatków śniegu. Każdy jest wyjątkowy, wszyscy (zbyt) de...
2
NEWBORN BABY
Joanna Operacz
10 rzadko spotykanych imion dla dziewczynki
3
CARLO ACUTIS, CIAŁO
Redakcja
Czy ciało Carla Acutisa jest nietknięte? I czy został pochowany w...
4
JERZY BIELECKI
Dominika Cicha-Drzyzga
Miłość za drutami. Uciekli z Auschwitz, spotkali się po 39 latach
5
FATIMA
Agnieszka Bugała
Fatima, rozmowy pastuszków z Maryją i jedno jej zdanie o czyśćcu,...
6
MĘKA JEZUSA
Joanna Operacz
Jaka modlitwa podoba się Jezusowi? Św. Faustyna pisze o tym w „Dz...
7
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 11 października
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail