Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
sobota 31/10/2020 |
Św. Alfonsa Rodrigueza
home iconPod lupą
line break icon

Bez chrześcijaństwa nie ma współczesnej demokracji

JoeBakal/Shutterstock

Łukasz Kobeszko - publikacja 17.05.17

Robert Schuman, jeden z założycieli Unii Europejskiej, pisał: „Demokracja zawdzięcza swoje przetrwanie chrześcijaństwu. Powstała w dniu, w którym człowiek został powołany, by w jego ziemskim życiu urzeczywistniła się […] braterska miłość wobec wszystkich. Przed Chrystusem nigdy nie formułowano takich idei”.

Powszechnie uważa się, że demokracja wywodzi się z antycznej Grecji i pierwszą przestrzenią, w której się rozwijała, była ateńska agora. Niemniej filary nowoczesnej demokracji, która jest powszechnie obowiązującym ustrojem cywilizacji zachodniej, wywodzą się w prostej linii z chrześcijaństwa i nauczania Ewangelii.

Motywacje chrześcijańskie były po II wojnie światowej decydujące lub bardzo ważne dla wielu polityków europejskich dążących do przezwyciężenia wiekowych animozji pomiędzy narodami Europy i pragnących stworzyć w swoich krajach dogodne warunki do rozwoju osoby ludzkiej.

Robert Schuman, Alcide de Gasperi, Konrad Adenauer, Aldo Moro, a nawet politycy niezaliczający się do kierunku chrześcijańsko-demokratycznego, jak Willy Brandt, Olof Palme czy John F. Kennedy, często podkreślali, że ich myślenie o ustroju państwa ukształtowało uniwersalistyczne przesłanie Dekalogu, Chrystusowe przykazanie miłości Boga i bliźniego oraz orędzie Ewangelii.


Kalendarz astronomiczny w Pradze

Czytaj także:
5 wynalazków chrześcijaństwa, które zmieniły Europę

Oczywiście, przywódcy ci popełniali błędy, nie byli wolni od nietrafnych decyzji (podobnie jak współczesna demokracja nie jest wolna od nieprawidłowości!). Mieli jednak świadomość, że bez Chrystusa niemożliwa byłaby demokratyczna europejska kultura polityczna, opierająca się na fundamentach wolności jednostki, wolności słowa wraz z możliwością swobodnej krytyki władzy, równości wszystkich wobec prawa i braterskiej ochronie słabszych.

Jakie więc najważniejsze cechy współczesna demokracja zawdzięcza chrześcijaństwu?

Równość

Od dawna toczy się dyskusja, czy w praktyce demokracji ważniejsza jest równość, czy też wolność. Bez równości – rozumianej jako takie samo traktowanie wszystkich obywateli przez instytucje państwowe i system prawny, niezależnie od ich płci, narodowości, wyznania, poglądów, wykształcenia, stanu zdrowia i wykonywanego zawodu – niemożliwe byłoby jednak istnienie demokracji jako ustroju opierającego się na rządach ogółu społeczeństwa. (Słowo „demokracja” pochodzi od greckiego δῆμος, czyt. demos – duża grupa osób oraz κρατέω, czyt. krateo – władza).

W antycznej demokracji greckiej postulat równości nie był zachowany w takim stopniu jak teraz. Wykluczał sporą grupę ludzi: niewolników, cudzoziemców lub kobiety. Miał więcej cech wspólnych z ustrojem opartym na dominacji elity.




Czytaj także:
15 idei, które Europa i świat zawdzięczają chrześcijaństwu

Tymczasem współczesny postulat pełnej równości ludzi wywodzi się wprost z opisu zawartego w 3 rozdziale Listu św. Pawła apostoła do Galatów:

Bo  wy wszyscy, którzy zostaliście ochrzczeni w Chrystusie, przyoblekliście się w Chrystusa. Nie ma już Żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie.

W samej Ewangelii Chrystus wielokrotnie wskazuje nam równość wszystkich ludzi wobec Boga: kobiet (rozmowa z Samarytanką, obrona oskarżonej o nierząd, rozmowa z Marią i Martą etc.), swoich uczniów, którym umył nogi podczas Ostatniej Wieczerzy, celników, faryzeuszów, dzieci i młodzieży, cudzoziemców i osób chorych, biednych i bogatych, w końcu nawet: pobożnych i grzeszników.

Wolność

Wolność, rozumiana we współczesnej demokracji jako brak przymusu ze strony państwa do wyznawania lub niewyznawania danych poglądów, poszanowanie ludzkiej podmiotowości i suwerenności osobistych decyzji, jak również świadomość, że ziemska władza nie jest absolutnym panem naszego życia i gdy trzeba, możemy ją krytykować, została tak naprawdę zapoczątkowana w Ewangelii.

Zauważmy, że w czasie swojej ziemskiej działalności Chrystus stara się unikać wszelkiego przymusu, szantażu i nie wyraża się w trybie rozkazującym. Jest subtelny i zazwyczaj używa zwrotów: „jeżeli chcesz”, „jeżeli kto chce iść za mną”. Chrystus wskazuje oczywiście na odpowiedzialność za podejmowane decyzje, podobnie jak czyni to demokracja, kierując się zbiorem określonych praw moralnych, które chronią człowieka przed szkodzeniem innym.




Czytaj także:
Czy da się budować dialog w podzielonym społeczeństwie?

Chrystus nakazuje szanować ziemską władzę, ale też w rozmowie z Piłatem, na kilka godzin przed ukrzyżowaniem, jasno wskazuje na granice tego posłuszeństwa. Buńczuczne zapowiedzi rzymskiego namiestnika: „Czy nie wiesz, że mam władzę uwolnić Ciebie i mam władzą Ciebie ukrzyżować?” są tylko demonstracją siły, mającej się nijak do Bożej sprawiedliwości i opatrzności, bez której Piłat nie mógłby nic uczynić (por. J 19, 10-12).

Braterstwo

Zapewne zgodzić się można, że w dziejach nowożytnych hasło powszechnego braterstwa ludzi było często nawet nie tyle nadużywane, co przedstawiane przez odrzucające chrześcijański humanizm ustroje totalitarne w sposób karykaturalny. Zazwyczaj, podobnie jak w przypadku demokracji antycznej, było to braterstwo tylko dla wybranych (najczęściej tego samego narodu, rasy lub klasy społecznej).

Tymczasem postulowane przez zdrową demokrację braterstwo międzyludzkie, opierające się na zasadach solidarności, pomocy i wspólnoty, ma swoje korzenie w nauce Chrystusa.

Jeden drugiego brzemiona noście i tak wypełniajcie prawo Chrystusowe, poucza znów apostoł Paweł w Liście do Galatów, ale też wcześniej wzywa: (…) gdyby komu przydarzył się jaki upadek, wy, którzy pozostajecie pod działaniem Ducha, w duchu łagodności sprowadźcie takiego na właściwą drogę.

Prawdziwa demokracja to nie plemienna wojna „naszych” z „obcymi”, ale krąg wzajemnego wsparcia i odpowiedzialności za bliźnich, szczególnie tych najsłabszych, upośledzonych i wykluczonych.




Czytaj także:
Patriotyzm, nacjonalizm, chrześcijaństwo. Ważny i potrzebny dokument biskupów

Robert Schuman, jeden z twórców Unii Europejskiej, którego proces beatyfikacyjny w Kościele katolickim trwa od 2004 roku, napisał we wspomnieniach:

Demokracja zawdzięcza swoje przetrwanie chrześcijaństwu. Powstała w dniu, w którym człowiek został powołany, by w jego ziemskim życiu urzeczywistniła się […] braterska miłość wobec wszystkich. Przed Chrystusem nigdy nie formułowano takich idei. Stąd też demokracja zespolona jest z chrześcijaństwem – zarówno doktrynalnie, jak i chronologicznie. Zgadzam się z Bergsonem, gdy ten twierdził, że demokracja ze swej natury zawsze zgodna jest z Ewangelią, ponieważ jej siłą napędową jest miłość. Demokracja musi być chrześcijańska, albo nie będzie jej wcale*.

* „Für Europa”, wyd. Robert Schuman Foundation, Konrad-Adenauer-Stiftung, 2010.




Czytaj także:
„Deklaracja Schumana 2017” o powrocie Europy do chrześcijańskich korzeni

Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia jest aktualizowana codziennie i publikowana w ośmiu językach: po francusku, angielsku, arabsku, włosku, hiszpańsku, portugalsku, polsku i słoweńsku.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Tags:
chrześcijaństwoEuropa
Modlitwa dnia
Dziś wspominamy świętego...





Top 10
Philip Kosloski
5 świętych, których ciała nie uległy rozkłado...
Theresa Aletheia Noble
Dobra spowiedź. 10 cennych rad od księży
Mathilde de Robien
Imiona, które noszą w sobie pieczęć Boga. Moż...
ABORCJA
Michał Lubowicki
Twoja wiara nie ma nic do rzeczy w kwestii ab...
PAPIEŻ PRZYTULA CHOREGO MĘŻCZYZNĘ
Marine Soreau
„Papież nie bał się mnie objąć”. Opowieść czł...
ST JOSEPH,THE WORKER CARPENTER, JESUS,CHILDHOOD OF CHRIST
Philip Kosloski
Ta starożytna modlitwa do św. Józefa podobno ...
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś [28 paździe...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail