Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
niedziela 09/05/2021 |
Św. Pachomiusza
home iconSztuka i podróże
line break icon

Rowerem przez Polskę, której… już nie ma? Relacja z niezwykłej podróży

ROWER

Fotokon | Shutterstock

Marta Brzezińska-Waleszczyk - 30.04.21

Rowerem przez Polskę? W dodatku tę, która od blisko wieku nie istnieje? Reportaż Bernarda Newmana z 1934 r. to relacja z wyprawy niezwykłej, bo niemożliwej do powtórzenia, i zarazem podróży w czasie.

Bernard Newman

Intrygująca jest relacja, ale i sam relacjonujący, od niego więc zacznijmy. Dziennikarz, pisarz, żołnierz. Walczył w okopach w 1918 r. Twórca – kompozytor piosenek i musicali. W końcu niestrudzony podróżnik. Spotkał się z Keneddym, Gandhim, Mandelą, de Gaullem, Hitlerem, Chruszczowem czy szachem Iranu.

Był też urzędnikiem administracji państwowej i… domniemanym szpiegiem. O tym wymiarze jego działalności nie wiadomo wiele, ale z licznych podróży sporządzał raporty dla brytyjskiego rządu. Był też zamiłowanym cyklistą – podróżował na rowerze o imieniu George.

Rowerem przez II RP

Dlaczego Polska? Kraj, który niedawno powstał, dla przeciętnego Anglika dość egzotyczny. Kraj, za którym ciągną się powojenne problemy, ale z ambicjami. Zadziorny (stawia opór Hitlerowi).

Starałem się uczciwie przedstawić problemy Polski. Nie występuję w roli jej obrońcy – to nie jest książka pisana na zamówienie – ale od razu wyznam, że świetnie się czułem wśród Polaków i ogromnie ich polubiłem.

Przygotowanie do podróży ma minimalistyczne. Cały bagaż mieści w wojskowym plecaku przymocowanym do bagażnika zwyczajnego roweru („wierzchowca”). W kieszeni ma 20 funtów. „W charakterze broni posiadałem kozik do obierania ziemniaków, który przywłaszczyłem sobie z kuchni, gdy gospodyni patrzyła w inną stronę”.

Mandat i anegdoty

W pierwszych minutach po zejściu z pokładu statku zostaje zatrzymany przez policjanta. A to dlatego, że  w Gdańsku jechał rowerem po ścieżce dla pieszych. Wdał się w kłótnię z funkcjonariuszem. Ale trafił, jak pisze, na typ „Prusaka”, więc nie było łatwo.

Argumenty, że to „cywilizowany kraj”, więc „jazda rowerem po drodze dla pieszych z pewnością jest dozwolona”, nie pomagały. Po kolejnych minutach kłótni policjant przystąpił do wypisywania pokwitowania, wtem: „Na zakręcie (…) pojawił się drugi policjant, nadjeżdżający z tej samej strony, z której przyjechałem. On także jechał rowerem, a co więcej – jechał pieszym szlakiem!”.

To tylko wstęp do anegdot i przygód z trasy, od których w książce się roi. Newman występował w cyrku, uciekał przed żubrem, ratował kierującego furmanką po kolizji. „Mam jedną zasadę, którą kieruję się podczas swoich wojaży – nie cofam się przed żadnym doświadczeniem” – deklarował.

Zachwycająca Warszawa i Kraków  

Newman ma na swej trasie oczywiście największe miasta, w których działa się historia Polski (Gdańsk, Poznań, Kraków), ale i te, które wyrastają na ważne ośrodki gospodarcze (Gdynia czy Katowice). W Warszawie zachwyca się kamienicami na Starym Mieście:

Gdybym był dyktatorem, natychmiast wydałbym dekret, że po wieczne czasy nie wolno ruszyć choćby jednego kamienia na Starym Mieście i że każdy, kto oszpeci je reklamami, będzie powieszony na środku placu jako przykład dla pozostałych.

Zachwycają go Łazienki (pałac nazywa miniaturowym Wersalem), a w nich pomnik Chopina. Ale największe wrażenie robi na nim Cytadela. Docenia, że w Warszawie… dostał mandat za rzucenie papierka na ulicę:

To uderzające, pomyślałem, że w Londynie, czołowym mieście świata, nawet nie zabraliśmy się do rozwiązywania tego problemu, podczas gdy Warszawa najwyraźniej już sobie z nim poradziła.

Kraków jego zdaniem zasługuje na odrębną książkę, bo roi się w nim od atrakcji.

Częstochowa. Polskie Lourdes

By zrozumieć Polaków, a taki jest jego cel, Newman nie może pominąć ważnych ośrodków kultu religijnego. I tak odwiedza Częstochowę, zwaną polskim Lourdes, choć – jak sam przyznaje – to porównanie go rozczarowuje.

„Miejsce to miało niewątpliwie swoją atmosferę” – przyznaje. Docenia imponujący architektonicznie klasztor, ale denerwują go nachalni handlarze dewocjonaliami.

Ważne miejsca pod względem historycznym czy kulturowym to jedynie ułamek podróży Newmana. Gros jego doświadczeń pochodzi ze wsi, dróg pomiędzy nimi i bezdroży. A nawet w wielkich miastach swoje kroki kieruje ku dzielnicom biedoty, wchodzi w ciemne zaułki, uliczki, podwórza. Wszystko po to, jak najlepiej poznać Polaków, ich tradycje, obyczaje, zrozumieć motywacje. Ogromną zaletą jest opis podróży po tych miejscach II RP, które dziś są już poza granicami Polski, jak Lwów, Grodno, Wilno.

Podróż przez Polskę, której już nie ma

Newman narzeka na monotonną architekturę miast (wszystko z czerwonej cegły), pogodę (często deszczową, co akurat nie powinno stanowić problemu dla Anglika). Fascynuje się regionalnymi strojami (zwłaszcza w Łowiczu czy Zakopanem), docenia architekturę wiejskich domów na Podkarpaciu.

Śmieje się z polskiego podejścia do czasu. Nigdzie nikomu się nie spieszy, spóźnienia to żaden problem. Próbuje sprostać naszemu językowi. „W kwestii gramatyki z miejsca się poddałem i stawiłem czoła wymowie. Na pierwszy rzut oka równie przerażającej, każde słowo wydaje się mieć silne inklinacje ku sylabie szcz”. Te próby nastręczają mu śmiesznych przygód (jak z „panną Lody” czy podróżą do piekła, czyli na Hel).

Brytyjski humor

A propos śmiechu, w relacji Newmana nie brak humoru – brytyjskiego. Ale autor śmieje się też sam z siebie, na Brytyjczyków umie spojrzeć z dystansem. Ciekawym dodatkiem są dialogi z rowerem. Ujmują narzekania na polskie drogi, które jak nie są kocimi łbami (w miastach), to piaszczystymi bezdrożami. Bywa kąśliwy, niekiedy złośliwy, ale to doskonała przyprawa w tym reportażu.

Newman stara się zachować obiektywizm, odnosi się do punktu widzenia Niemców, mniejszości narodowych. Nie unika drażliwych tematów, jak polski korytarz, spór o Śląsk i Wilno. Pisze o problemach mniejszości w II RP.

Niekiedy przytacza niesprawdzone legendy, bez źródła, trudno więc zgadnąć, skąd zaczerpnął informacje. Co jednak nie stanowi problemu. Tłumaczka reportażu, Ewa Kochanowska wykonała wielką pracę sprawdzając i wyjaśniając wszystkie nieścisłości w obszernych przypisach. Ważne zaznaczenia zawarła we wstępie. To wszystko sprawia, że „Rowerem przez II RP” to doskonały reportaż – dla miłośników historii, ale i podróży.

*B. Newman, Rowerem przez II RP. Niezwykła podróż po kraju, którego już nie ma. Reportaż z 1934 roku, Znak 2021

Tags:
podróżPolska
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
JAN PAWEŁ II, KARDYNAŁ RATZINGER
Katolicka Agencja Informacyjna
Benedykt XVI ujawnił, jak 2 razy powiedział „...
2
FUNDACJA GAJUSZ
Redakcja
11-miesięczna Tulisia szuka rodziny zastępczej. „Sprawa jest bard...
3
Gelsomino del Guercio
Nieznany stygmat, który sprawiał o. Pio największy ból. Wiedział ...
4
Padre Pio
Redakcja
O. Pio zobaczył Maryję obok siebie, towarzyszącą mu w drodze do o...
5
NAJMNIEJSZE DZIECKO NA ŚWIECIE
Kamila Marczak
Poznajcie Saybie – najmniejsze dziecko, które przyszło na ś...
6
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 5 maja
7
Redakcja
Cytat z Biblii dla ciebie na dziś 6 maja
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail