Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
środa 04/08/2021 |
Św. Jana Marii Vianneya
home iconFor Her
line break icon

Białogłowa, niewiasta, a może kobyła? Skąd w języku polskim wziął się wyraz kobieta?

SKĄD SIĘ WZIĘŁO SŁOWO KOBIETA

Megan Lewis/Unsplash | CC0

Monika Lender- Gołębiowska - 12.12.18

Historia kobiety w polszczyźnie jest bardzo kontrowersyjna, ale też wyjątkowa. Choć takie określenia jak: niewiasta czy białogłowa są dziś uznane za niemodne i starodawne, niosą ze sobą konkretne znaczenie.

Choć mało kto się nad nim zastanawia, jednym z najbardziej tajemniczych wyrazów w naszym języku ojczystym, niewystępującym w innych językach słowiańskich, a w polszczyźnie dopiero od XV wieku, jest wyraz bardzo nam bliski – k o b i e t a.

Kobyła, wróżka, nałożnica

Istnieje przynajmniej dwadzieścia różnych wyjaśnień pochodzenia wyrazu kobieta. Aleksander Brückner, najbardziej znany polski etymolog twierdzi, że wyraz ten wywodzi się od słowa koby ‘kobyły’ lub też  kobu‘chlewu’.

Zatem kobieta była tą, która wokół chlewu chodziła, dlatego dodawano jej kolejne określenia. Skoro pracowała w chlewie, nazywana była nieczystą, niegodną zaufania, a nawet przypisywano jej niemoralne myśli i czyny, często także nierząd. Zrozumiałe jest zatem, dlaczego w szesnastowiecznych przekładach Biblii nie znajdziemy tego obraźliwego słowa.

Niestety, inni polscy badacze, sugerując się analizą A. Brücknera, obrali podobny trop i nazwali kobietę m.in.: „wróżba z lotu ptaków” ,”wróżka”, czy nawet „nałożnica”.  Stan szlachecki stronił od wszelkiego rodzaju wróżbiarstwa oraz magii, dlatego słowa te nie dotyczyły tej warstwy społecznej. Praktyki wróżbiarskie były domeną zwykłego, chłopskiego ludu. Zatem słowo kobieta w ustach szlachcianki znaczyło to samo, co chłopka lub służąca.

Niewiasta, białogłowa

Określeniem dominującym w XVII stuleciu była niewiasta. Wyraz ten swoją historią sięga do prasłowiańszczyzny i oznacza tą, o której nic nie wiedziano. To znaczy, że w większości przypadków była ona… synową! Przychodząc do domu swojego męża, nikt jej nie znał, dopóki nie udowodniła, że jest warta uwagi.

Czyli do momentu urodzenia dziecka, najlepiej płci męskiej. Dopiero wtedy stawała się ona żoną. Innym określeniem płci pięknej była białogłowa. Wyraz kojarzony był z kobietą zamężną, najprawdopodobniej od białego czepca. Mimo wielu złowrogich określeń przypisywanych wyrazowi kobieta, poloniści podkreślają jej znaczenie w literaturze, przywołując cytat z Myszeidy Krasickiego (1775 r.): „Mimo tak wielkie płci naszej zalety my rządzim światem, a nami kobiety”.

Żona, žena, żeńszczyna

Do określenia płci używano dwóch określeń – mąż i żona (mъžь, žena). Słowiańskie żen dosłownie oznaczało „rodzić”. Dlatego właśnie w sposób szczególny kobieta, która urodziła nazywana była żoną, czyli „rodzącą”. Ciekawostką był fakt, że czasami nie używano określeń takich jak mąż i żona, zastępowano je jednym słowem – człowiek.

Oznaczało ono tylko męskiego członka rodu. Jednak w prasłowiańszczyźnie od początku istniał wyraz ludzie, była to nazwa zbiorowa, niezależna od płci. W XV w. słowo mąż zostało zastąpione wyrazem mężczyzna, wcześniej używano tego określenia do zbiorowości mężów i było ono rodzaju żeńskiego.

Prawie równocześnie na prowadzenie w określeniu płci wysunął się wyraz żeńszczyzna, oznaczający kobietę.

Historia kobiety w polszczyźnie jest bardzo kontrowersyjna, ale też wyjątkowa. Choć takie określenia jak niewiasta czy białogłowa są dziś uznane za niemodne i starodawne, niosą ze sobą konkretne znaczenie. Współcześnie słowo żona, nie kojarzy się już z rodzeniem dzieci, ale ze związkiem małżeńskim kochającej się pary ludzi.

Natomiast wyraz kobieta nie jest już synonimem kobyły lub wróżki, kryje się pod nim o wiele większa głębia. Wyraża ona godność i poszanowanie tej, która jest odzwierciedleniem niebiańskiego piękna! A św. Jan Paweł II zachwycając się geniuszem kobiecości, dosadnie do nas woła: „Dziękujemy ci, kobieto, za to, że jesteś kobietą!”.


KOBIETA NA ULICY

Czytaj także:
Wszystko, na co muszę uważać, bo jestem kobietą


SIŁA KOBIET W RODZINIE

Czytaj także:
Siła kobiet – odkryj ją w swojej rodzinie


KOBIECOŚĆ

Czytaj także:
Kobieto! Dziękuje ci za to, że jesteś kobietą!

Tags:
język polskikobieta
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
FR MAXIMILIAN KOLBE
Katolicka Agencja Informacyjna
„Jego ciało było czyściutkie i promieniowało”...
2
BEZDOMNY CESAR
Agencja I.Media
Całe życie był bezdomny, ale pochowano go po królewsku. W Watykan...
3
Arthur Herlin
Biblia, która wyłoniła się spod gruzów World Trade Center
4
POGRZEB FRANKA
Redakcja
Pożegnali Franka – 7-letniego pielgrzyma. „Szedłeś do Matki...
5
Mathilde de Robien
Jak podtrzymać ogień miłości? Prosta i skuteczna metoda
6
DAWCA 5114
Joanna Operacz
Tatuaż z plemnikiem. Historia 36 dzieci poczętych z nasienia jedn...
7
RODZINA WITECKICH
Ewa Rejman
Sześcioro dzieci. Zdrowych i chorych – tak samo ważnych [reportaż...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail