Aleteia logoAleteia logo
Aleteia
sobota 16/10/2021 |
Św. Jadwigi Śląskiej
Aleteia logo
home iconKultura
line break icon

„Nie zdołali zdławić człowieczeństwa”. Życie kulturalne w obozie Ravensbrück

KULTURA W RAVENSBRUCK

Polaris/East News

Obrazek narysowany przez więźnia obozu.

Ewa Rejman - 27.11.20

Czy człowiek w najbardziej przerażających warunkach może myśleć o kulturze i sztuce? Historie kobiet z Ravensbrück, które potrafiły pisać tam wiersze, tworzyć miniaturowe rzeźby z trzonków od szczoteczek do zębów, malować, a nawet tańczyć, pokazują, że tak.

Niektóre z nich dopiero w niewoli poczuły silną potrzebę ucieczki w sztukę, zaspokajania głodu piękna w zamkniętym kręgu obozowej brzydoty. Myśląc o okrucieństwach, które się tam działy, niewielu z nas zdaje sobie sprawę, że poza podstawowymi potrzebami także te wyższe, duchowe, domagały się zaspokojenia i wcale nie były mniej ważne. Jak wyglądało życie kulturalne w obozie?

Życie kulturalne w obozie

Powstawały wiersze okolicznościowe, wręczane koleżankom często z okazji imienin. Dołączano do nich symboliczny upominek – zabawny rysunek, listek koniczyny, kłos zboża. Inne utwory ośmieszały Niemców i mówiły o pięknie życia poza drutami. Z powodu braku papieru wiersze przekazywane były przede wszystkim ustnie, a więźniarki uczyły się ich na pamięć, stojąc przez długie godziny na apelach.

Najbardziej poruszające dla wszystkich były wiersze-modlitwy, wśród których szczególne miejsce zajmowało „Credo” i „Pacierz obozowy” autorstwa Urszuli Wińskiej.

„Ojcze nasz, który jesteś w niebie
I widzisz naszą tu dolę tułaczą,
Weź nas w opiekę, Twoje wierne dzieci,
I ukój łzy, co nam duszę mroczą.

Święć się imię Twoje i tu na obcej ziemi,
Gdzie, wyrwane przemocą z rodzinnego domu,
Wśród wrogów i w skrytości modlić się musimy.

Bądź wola Twoja! Wołamy w pokorze
Wierząc, że cierpienia czy radość od Ciebie pochodzi,
Że Ty nam wszystko dajesz Wielki, Mocny Boże.
I ta wiara głęboka dolę naszą słodzi (…)”

– fragment „Pacierza obozowego”.


JOHANNA LANGEFELD

Czytaj także:
Ofiary uratowały kata? Niezwykła historia Johanny Langefeld, strażniczki z Auschwitz

Medaliki, serduszka, słoniki

Późną jesienią 1941 r. w obozie otworzono warsztat artystyczny, który miał zaspokoić potrzeby berlińskich odbiorców. Solidarne kobiety starały się wysłać tam najmłodsze i najwątlejsze koleżanki, które nie byłyby w stanie wykonywać innej pracy.

Produkowały tam między innymi modne słomiane pantofle, torby, lalki, zabawki i dywany. W tajemnicy wyrabiały też drobiazgi przynoszące radość ich udręczonym towarzyszkom – maleńkie serduszka, słoniki, ryngrafy, medaliki wycinane z rączek od szczoteczek do zębów, wykradanych z magazynów zabranej im odzieży. Jedna z nich, Joanna Szydłowska, która zostawiła w domu małą córeczkę, myśląc o niej tworzyła postacie z bajek, krasnoludki jadące na ważce, dzieci z wózeczkami i lalkami, misie, koty, żaby, konie.

Zawsze w sobotę, kiedy byłyśmy w łóżku, Irena wydobywała ukryty na piersiach woreczek z różnymi rzeźbionymi cudeńkami. Brałam je kolejne do ręki i wpatrując się w nie, przeżywałam zawarte w nich piękno. Nic to nie znaczyło wtedy, że było nam ciasno, że obok kłóciły się sąsiadki. Byłyśmy tym przeżyciem estetycznym zespolone jak modlitwą i dalekie od otoczenia

– wspominała była więźniarka i nauczycielka Urszula Wińska.

Namalować lepszy świat

W obozie były też malarki. Maja Berezowska trafiła tam z powodu cyklu rysunków satyrycznych ośmieszających Hitlera, zatytułowanych „Przygody słodkiego Adolfa” i opublikowanych w piśmie „Revue”. Wytoczono jej proces o zniesławienie głowy państwa i w 1942 r. aresztowało ją gestapo.

W nielicznych wolnych chwilach można ją było zobaczyć, jak siedzi pod oknem i maluje, opowiadając jednocześnie swoim towarzyszkom o barwnym życiu w Paryżu i Warszawie, o sztuce, teatrze, literaturze. Wtedy na chwilę wszystkie przenosiły się w lepszy świat.

Maria Hiszpańska utrwalała sceny obozowe – w ten sposób chciała sporządzić dokumentację tego, co tam się działo. Przetrwała tylko część jej prac – niektóre zostały znalezione przez strażniczkę, a tych, które zakopano w lesie, nie udało się odnaleźć.


HALINA BIRENBAUM

Czytaj także:
Przeżyła cztery obozy. „Zagłada żyje ze mną, ale ja nie żyję nią”

Święta, sylwester i głód piękna

W tajemnicy w polskich blokach organizowane były jasełka i pastorałki z kukiełkami królów polskich, bohaterów narodowych i diabłów ucharakteryzowanych na esesmanów. Więźniarki przygotowywały też recital kolęd na cztery głosy i wykonały go w wieczór świąteczny, kiedy strażniczkom nie chciało się zaglądać do bloków.

Pamiętny był wieczór sylwestrowy 1940/41, kiedy Polki zaprezentowały tańce narodowe. Próby przeprowadzały w piwnicy kuchennej, do której dozorczynie rzadko zaglądały z powodu smrodu gnijących kartofli. Przygotowały stroje z obrusów, firanek i zasłon ściągniętych do pralni, ale przetrzymywanych na bloku, a korale wykonywały z brukwi i buraków.

We wszystkich staraniach artystycznych nie chodziło tylko o rozrywkę – więźniarki wiedziały przecież, że za przewinienie polegające na organizacji wieczoru kulturalnego mogą nawet zapłacić życiem.

Skoro tworzono i przeżywano utwory artystyczne, skoro myślano samodzielnie i twórczo, skoro dostrzegano i odczuwano potrzeby drugiego człowieka i reagowano na nie – znaczy to, że wykonawcy zbrodniczego systemu obozowego nie zdołali zdławić człowieczeństwa

– tłumaczyła Urszula Wińska w książce „Zwyciężyły wartości”.

 *Korzystałam z książki Urszuli Wińskiej „Zwyciężyły Wartości”, Marpress, Gdańsk 2006.


EKSPERYMENTY MEDYCZNE W AUSCHWITZ

Czytaj także:
Kobiety z bloku 10. Przeżyły eksperymenty medyczne w Auschwitz

Tags:
obóz koncentracyjny
Wesprzyj Aleteię!

Jeśli czytasz ten artykuł, to właśnie dlatego, że tysiące takich jak Ty wsparło nas swoją modlitwą i ofiarą. Hojność naszych czytelników umożliwia stałe prowadzenie tego ewangelizacyjnego dzieła. Poniżej znajdziesz kilka ważnych danych:

  • 20 milionów czytelników korzysta z portalu Aleteia każdego miesiąca na całym świecie.
  • Aleteia ukazuje się w siedmiu językach: angielskim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, polskim i słoweńskim.
  • Każdego miesiąca nasi czytelnicy odwiedzają ponad 50 milionów stron Aletei.
  • Prawie 4 miliony użytkowników śledzą nasze serwisy w social mediach.
  • W każdym miesiącu publikujemy średnio 2 450 artykułów oraz około 40 wideo.
  • Cała ta praca jest wykonywana przez 60 osób pracujących w pełnym wymiarze czasu na kilku kontynentach, a około 400 osób to nasi współpracownicy (autorzy, dziennikarze, tłumacze, fotografowie).

Jak zapewne się domyślacie, za tymi cyframi stoi ogromny wysiłek wielu ludzi. Potrzebujemy Twojego wsparcia, byśmy mogli kontynuować tę służbę w dziele ewangelizacji wobec każdego, niezależnie od tego, gdzie mieszka, kim jest i w jaki sposób jest w stanie nas wspomóc.

Wesprzyj nas nawet drobną kwotą kilku złotych - zajmie to tylko chwilę. Dziękujemy!

Modlitwa dnia
Dziś świętujemy...




Top 10
1
SNOWFLAKE
Joanna Operacz
Pokolenie płatków śniegu. Każdy jest wyjątkowy, wszyscy (zbyt) de...
2
NEWBORN BABY
Joanna Operacz
10 rzadko spotykanych imion dla dziewczynki
3
CARLO ACUTIS, CIAŁO
Redakcja
Czy ciało Carla Acutisa jest nietknięte? I czy został pochowany w...
4
FATIMA
Agnieszka Bugała
Fatima, rozmowy pastuszków z Maryją i jedno jej zdanie o czyśćcu,...
5
JERZY BIELECKI
Dominika Cicha-Drzyzga
Miłość za drutami. Uciekli z Auschwitz, spotkali się po 39 latach
6
MĘKA JEZUSA
Joanna Operacz
Jaka modlitwa podoba się Jezusowi? Św. Faustyna pisze o tym w „Dz...
7
Księżna Monako Charlene
Redakcja
7 kobiet, które mogą ubrać się na biało na audiencję u papieża. K...
Zobacz więcej
Newsletter
Aleteia codziennie w Twojej skrzynce e-mail